ทันตกรรมจัดฟัน

ขั้นตอนการดูแลรักษาหลังจัดฟัน

         1. ใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำของทันตแพทย์ : ควรใส่รีเทนเนอร์ทุกวัน ตามระยะเวลาที่ทันตแพทย์กำหนด รีเทนเนอร์มีหน้าที่ช่วยคงสภาพฟันให้อยู่ในตำแหน่งที่จัดไว้ ถอดรีเทนเนอร์เฉพาะตอนทานอาหาร แปรงฟัน และทำความสะอาดรีเทนเนอร์
         2. แปรงฟันอย่างสม่ำเสมอ : ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม หัวแปรงเล็ก เหมาะกับการแปรงฟันจัดฟัน แปรงบริเวณตัวฟัน เครื่องมือจัดฟัน และเหงือกอย่างทั่วถึง แปรงฟันหลังทานอาหารทุกมื้อ อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และใช้ไหมขัดฟันเพื่อทำความสะอาดซอกฟัน อย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง
         3. ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ : ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ช่วยป้องกันฟันผุ และบ้วนปากด้วยน้ำยาบ้วนปากที่มีฟลูออไรด์ วันละ 1-2 ครั้ง
         4. พบหมอฟันตามนัดหมาย : พบทันตแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพช่องปาก และตรวจสภาพรีเทนเนอร์ อาจแนะนำให้ขูดหินปูน หรือทำความสะอาดฟันเพิ่มเติม
         5. หลีกเลี่ยงอาหารแข็ง เหนียว : อาหารแข็ง เหนียว อาจทำให้เครื่องมือจัดฟันหลุด หรือแตกหัก ควรทานอาหารที่นิ่ม หั่นเป็นชิ้นเล็กๆ เคี้ยวช้าๆ
         6. ดูแลสุขภาพช่องปาก : หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เพราะทำให้เกิดคราบพลัก ฟันเหลือง และปัญหาสุขภาพช่องปาก ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ อย่างน้อยวันละ 8 แก้ว ทานอาหารที่มีประโยชน์ ครบ 5 หมู่ นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ

3.การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร (Orthognathic Surgery)
         การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร เป็นวิธีการรักษาที่เหมาะกับผู้ที่มีความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกขากรรไกรและฟัน ซึ่งไม่สามารถแก้ไขด้วยการจัดฟันเพียงอย่างเดียวโดยการผ่าตัดจะปรับตำแหน่งของกระดูกขากรรไกรให้เหมาะสม ช่วยให้ใบหน้าสมมาตร การสบฟันดีขึ้น เคี้ยวอาหารได้สะดวก และเพิ่มความมั่นใจ

การผ่าตัดขากรรไกรสามารถช่วยแก้ไขปัญหาต่างๆ เช่น:
     • การสบฟันผิดปกติ : ขากรรไกรที่ยื่นออกมา คางยื่น ฟันไม่สบกัน
     • ความผิดปกติของรูปหน้า : ใบหน้าเบี้ยว ใบหน้าไม่สมมาตร
     • ปัญหาการหายใจ : หายใจลำบากขณะนอนหลับ
     • ปัญหาการเคี้ยว : เคี้ยวอาหารลำบาก
ข้อดีของการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร
     • การสบฟันที่ถูกต้อง : ช่วยให้เคี้ยวอาหาร กลืนอาหาร พูด และหายใจได้อย่างถูกต้อง
     • รูปหน้าที่สมมาตร : ใบหน้าดูสมดุลและสวยงามขึ้น
     • การนอนหลับที่ดีขึ้น : ลดปัญหาการหายใจขณะนอนหลับ
     • ความมั่นใจที่เพิ่มขึ้น : ส่งผลดีต่อสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิต
     • ฟังก์ชันการทำงานของข้อต่อขากรรไกรที่ดีขึ้น : ลดอาการปวดขากรรไกรร
ข้อดีของการจัดฟัน
     • ฟันเรียงตัวสวยงาม : เพิ่มความมั่นใจในการยิ้มและพูดคุย
     • สุขภาพช่องปากที่ดีขึ้น : ทำความสะอาดฟันง่ายขึ้น ลดความเสี่ยงต่อฟันผุและโรคเหงือก
     • การกัดและเคี้ยวที่ดีขึ้น : เคี้ยวอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ
     • การพูดที่ชัดเจน : ลดปัญหาการออกเสียง
     • สุขภาพจิตที่ดีขึ้น : เพิ่มความมั่นใจในตนเอง

การผ่าตัดขากรรไกรก่อนจัดฟัน (Surgery First)   เป็นวิธีการรักษาที่รวมเอาการผ่าตัดขากรรไกรเข้ากับการจัดฟันเพื่อแก้ไขความผิดปกติของโครงสร้างขากรรไกรและจัดเรียงฟันให้ถูกต้อง วิธีนี้แตกต่างจากวิธีการรักษาแบบดั้งเดิมที่จัดฟันก่อนผ่าตัดขากรรไกร

ข้อดีของการผ่าตัดขากรรไกรก่อนจัดฟัน

• ระยะเวลาการรักษาสั้นลง : โดยรวมแล้ว การรักษาด้วยวิธี Surgery First มักใช้เวลาน้อยกว่าวิธีการรักษาแบบดั้งเดิม เนื่องจากไม่จำเป็นต้องจัดฟันก่อนผ่าตัด
• ผลลัพธ์ที่คาดเดาได้แม่นยำยิ่งขึ้น : ทันตแพทย์สามารถควบคุมตำแหน่งสุดท้ายของฟันได้ดีขึ้น เนื่องจากพวกเขาสามารถวางแผนการผ่าตัดได้ตามตำแหน่งฟันที่ต้องการ
• การฟื้นฟูที่เร็วขึ้น : ผู้ป่วยมักฟื้นตัวจากการผ่าตัดได้เร็วขึ้น เนื่องจากไม่จำเป็นต้องผ่าตัดสองครั้ง
• ความเจ็บปวดน้อยลง : ผู้ป่วยมักรู้สึกเจ็บปวดน้อยลงหลังการผ่าตัด เนื่องจากมีการผ่าตัดเพียงครั้งเดียว
• การลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน : การผ่าตัดเพียงครั้งเดียวช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นจากการผ่าตัดสองครั้ง

ขั้นตอนของการผ่าตัดขากรรไกรก่อนจัดฟัน

         1. การปรึกษา : ผู้ป่วยจะปรึกษากับทันตแพทย์จัดฟันและศัลยแพทย์ขากรรไกรเพื่อหารือเกี่ยวกับแผนการรักษา
         2. การวางแผนการรักษา : ทันตแพทย์จัดฟันจะสร้างแบบจำลอง 3 มิติของขากรรไกรของผู้ป่วย ศัลยแพทย์ขากรรไกรจะใช้แบบจำลองนี้เพื่อวางแผนการผ่าตัด
         3. การผ่าตัด : ศัลยแพทย์ขากรรไกรจะผ่าตัดเพื่อปรับโครงสร้างกระดูกขากรรไกรของผู้ป่วย
         4. การพักฟื้น : ผู้ป่วยจะต้องพักฟื้นจากการผ่าตัดเป็นเวลาหลายสัปดาห์
         5. การจัดฟัน : เมื่อผู้ป่วยหายดีแล้ว ทันตแพทย์จัดฟันจะใส่เครื่องมือจัดฟันเพื่อจัดเรียงฟันให้ถูกต้อง

ความเสี่ยงของการผ่าตัดขากรรไกรก่อนจัดฟัน

         • การติดเชื้อ : การติดเชื้อเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยของการผ่าตัดใดๆ
         • การบาดเจ็บของเส้นประสาท : การผ่าตัดอาจทำให้เส้นประสาทที่อยู่ใกล้เคียงกับขากรรไกรได้รับความเสียหาย ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดอาการชาหรือความรู้สึกเสียวซ่า
         • ปัญหาการกัด : ผู้ป่วยอาจประสบปัญหาการกัดหลังการผ่าตัด
         • ความไม่สมดุลของใบหน้า : ใบหน้าของผู้ป่วยอาจไม่สมดุลหลังการผ่าตัด
         • อาการชา : ผู้ป่วยอาจรู้สึกชาบริเวณริมฝีปากและคางหลังการผ่าตัด

การผ่าตัดขากรรไกรก่อนจัดฟันเหมาะสำหรับใคร : การผ่าตัดขากรรไกรก่อนจัดฟันเหมาะสำหรับผู้ที่มีความผิดปกติของโครงสร้างขากรรไกรที่รุนแรง กรณีเหล่านี้มักรวมถึง:
         • การสบฟันผิดปกติ : ขากรรไกรที่ยื่นออกมา คางยื่น ฟันไม่สบกัน
         • ความผิดปกติของรูปหน้า : ใบหน้าเบี้ยว ใบหน้าไม่สมมาตร
         • ปัญหาการหายใจ : หายใจลำบากขณะนอนหลับ
         • ปัญหาการเคี้ยว : เคี้ยวอาหารลำบาก

รีเทนเนอร์ (Retainer)

                เครื่องมือคงสภาพฟัน หรือ รีเทนเนอร์ (Retainer)  คือ อุปกรณ์ที่ช่วยให้ฟันที่จัดใหม่ยังคงเรียงตัวสวยตามระเบียบ ป้องกันฟันล้ม หรือฟันเคลื่อนตัวหลังการจัดฟัน คนที่กำลังจัดฟันอยู่ หรือจัดฟันใกล้เสร็จแล้ว คงทราบว่าหลังจัดฟันเสร็จขั้นตอนต่อไป ผู้ที่ถอดเครื่องมือจัดฟันออกแล้ว จำเป็นต้องใส่อย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำของทันตแพทย์ หากไม่ปฏิบัติตามก็มีโอกาสฟันล้ม ฟันเก หรือฟันห่างได้

รีเทนเนอร์ มีกี่แบบ แตกต่างกันอย่างไร ?

รูปแบบรีเทนเนอร์ มีทั้งหมด 2 แบบ ดังนี้

    1.รีเทนเนอร์แบบลวด มีโครงเป็นอะคริลิคสีบริเวณเพดานปาก ขนาดพอดีกับเพดานปาก ด้านหน้าเป็นลวดโลหะสำหรับครอบซี่ฟันเพื่อป้องกันฟันเคลื่อนตัว ควรใส่ไว้ตลอด ถอดออกเฉพาะแปรงฟันและตอนรับปประทานอาหาร รีเทนเนอร์แบบลวดมีอายุการใช้งานประมาณ 2-3 ปี ทำความสะอาดง่าย คงสภาพฟันและการสบฟันได้ดี ทันตแพทย์สามารถปรับแต่งแก้ไขได้ง่าย คนไข้สามารถเลือกสีสันของอะคริลิคที่ฐานได้ บางท่านอาจจะชอบ แต่เนื่องจากการมีฐานอะคริลิค จึงทำให้รู้สึกเทอะทะ และรบกวนการออกเสียงในช่วงแรก ใส่แล้วยิ้มยังเห็นลวด

    2.รีเทนเนอร์แบบใส ทำจากพลาสติกใสชนิดพิเศษ สามารถใส่และถอดออกได้ง่าย ใส่แล้วดูเป็นธรรมชาติ  ล้อมฟันโดยรอบทั้งด้านนอกและด้านใน  สามารถล็อคฟันไว้ทุกตำแหน่งให้คงสภาพดีกว่าแบบลวด ใส่แล้วไม่รบกวนการออกเสียง แต่ถ้าไม่สวมทุกวัน ฟันจะมีการเปลี่ยนแปลง ทำให้ใส่รีเทนเนอร์กลับไม่ได้ ทำให้ต้องเสียเงินเสียเวลาไปทำใหม่ เพราะรีเทนเนอร์แบบใสแก้ไขไม่ได้ และในการทำความสะอาด รีเทนเนอร์แบบใสจะทำความสะอาดได้ยากกว่าแบบลวด และ เสี่ยงต่อการตกแล้วแตกได้นอกจากการใส่

ทำไมต้องใส่รีเทนเนอร์?

             หลังจากถอดเครื่องมือจัดฟันแล้ว ฟันยังไม่ได้อยู่นิ่งถาวรทันที แม้ภายนอกจะดูเรียงสวยแล้วก็ตาม แต่ภายในกระดูกและเนื้อเยื่อรอบ ๆ ฟันยังคงอยู่ในช่วงที่ต้องปรับตัว และมีโอกาสที่ฟันจะขยับกลับไปยังตำแหน่งเดิมได้ง่ายมาก การใส่รีเทนเนอร์จึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยคงตำแหน่งฟันให้คงที่ เพราะรีเทนเนอร์จะทำหน้าที่ประคองฟันไว้ในตำแหน่งที่ถูกต้อง ให้กระดูกใหม่ที่อยู่รอบรากฟันมีเวลาฟื้นตัวและแข็งแรงพอที่จะยึดฟันให้นิ่งอย่างถาวร

ประโยชน์ของรีเทนเนอร์

            รีเทนเนอร์ยังช่วยป้องกันปัญหาฟันล้ม ฟันซ้อน หรือการเรียงตัวเริ่มผิดรูปหลังจัดฟัน ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้กับทุกคนหากไม่ได้ใส่อย่างสม่ำเสมอ นอกจากนี้ยังช่วยรักษาผลลัพธ์การจัดฟันที่คนไข้ลงทุนทั้งเวลาและค่าใช้จ่ายไว้ให้ยาวนานที่สุด โดยไม่ต้องกลับมาแก้ไขหรือจัดฟันใหม่ในอนาคต การใส่รีเทนเนอร์จึงไม่ใช่เพียงขั้นตอนเสริม แต่เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาที่มีความสำคัญพอ ๆ กับการจัดฟันในช่วงแรก เพื่อให้ฟันเรียงสวยอยู่กับเราได้อย่างมั่นใจในระยะยาว

 รีเทนเนอร์ แบบไหน?เหมาะกับเรา

 

                                ต้องใส่นานแค่ไหน?

 

 คำแนะนำในใส่รีเทนเนอร์ที่ถูกต้อง

• ก่อนใส่รีเทนเนอร์ทุกครั้ง ควรล้างมือให้สะอาด เพื่อลดการติดเชื้อในช่องปาก
• ใช้มือดันให้เข้าล็อกเท่านั้น เวลาจะใส่รีเทนเนอร์ ควรใช้ปลายนิ้วกดลงบนฟันให้เข้าที่ ห้ามกัดหรือ “งับ” ให้เข้าล็อก เพราะเสี่ยงทำให้แตกหรือบิดรูป
• ใส่แล้วต้องกระชับพอดี ไม่ควรหลวม โยก หรือเจ็บจนทนไม่ได้ หากใส่ไม่ลงหรือฝืนไม่ได้ ให้หยุดทันทีและกลับมาพบทันตแพทย์
• ถอดอย่างระมัดระวัง ใช้นิ้วเกี่ยวด้านหลังหรือมุมทั้งสองข้างพร้อมกัน ห้ามดึงด้านเดียวแรง ๆ เพราะอาจทำให้ลวดเสียรูปหรือพลาสติกแตก
• แปรงฟันก่อนใส่ทุกครั้ง ห้ามใส่ทับเศษอาหาร เพราะอาจทำให้รีเทนเนอร์มีกลิ่น และเสี่ยงฟันผุหรือเหงือกอักเสบ

การดูแลรักษาความสะอาดรีเทนเนอร์อย่างถูกต้อง

• ล้างรีเทนเนอร์ทุกครั้งหลังถอด ล้างด้วยน้ำสะอาดทันทีเพื่อลดคราบที่ติดสะสม
• ใช้แปรงขนนุ่มทำความสะอาดเบา ๆ ใช้สบู่เหลวอ่อน ๆ หรือน้ำยาทำความสะอาดเฉพาะ หลีกเลี่ยงยาสีฟันที่มีสารขัด เพราะทำให้รีเทนเนอร์ใสเป็นรอยได้
• ห้ามใช้น้ำร้อนล้างหรือแช่ น้ำร้อนทำให้รีเทนเนอร์เสียรูปทันที ควรใช้น้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำอุ่นเล็กน้อยเท่านั้น
• เก็บในกล่องทุกครั้งเมื่อถอด ไม่ควรห่อทิชชู่ (หายง่ายมาก) และไม่ควรใส่ในกระเป๋ากางเกงเพราะเสี่ยงแตกงอ
• แช่น้ำยาฆ่าเชื้อสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง ช่วยลดคราบสะสมและแบคทีเรีย ทำให้ลดกลิ่นและยืดอายุการใช้งาน
• ระวังลวดของรีเทนเนอร์ลวดเป็นพิเศษ แปรงบริเวณลวดให้ดีเพราะคราบสะสมง่าย และห้ามดัดลวดเองเด็ดขาด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร